Nieuwsbrief oktober 2009

Anticonceptie op maat | Qlaira | Yaz 24+4 | Sayana | EllaOne | Adiana  
Anticonceptie op maat: derde geheel geactualiseerde druk van dit complete handboek
De ontwikkelingen op het gebied van anticonceptie maken anticonceptie op maat meer dan ooit mogelijk. Nieuwe pil formules, variaties in toedieningsvormen en innoverende sterilisatie technieken stellen de individuele gebruik(st)er steeds meer in staat een weloverwogen keuze te maken voor die vorm van anticonceptie die het beste past bij zijn/haar levensfase en levensstijl. Goede anticonceptiehulpverlening begint bij het bieden van relevante informatie. 

Recent verscheen de derde druk van het wederom geheel geactualiseerde handboek Anticonceptie op maat. Nieuwe formules binnen het arsenaal van hormonale anticonceptiva worden besproken. De WHO adviezen zijn geüpdatet naar de laatst beschikbare evidence. De gegevens over anticonceptiegebruik en SOA screening in Nederland anno 2009 zijn opgenomen. 

Het boek geeft hoogwaardige en toegankelijke informatie voor diverse hulpverleners, zoals artsen, medisch specialisten en verpleegkundigen en biedt voor de praktijk aanzienlijk meer houvast dan bestaande gesimplificeerde richtlijnen. Ook is Anticonceptie op maat zonder meer aan te bevelen aan de geďnteresseerde, kritische gebruiker van anticonceptiemiddelen. 

De inhoud van deze derde druk is in te zien op de website van de uitgeverij Bohn Stafleu van Loghum. U kunt dit boek bestellen via uw boekhandel of online via de webwinkel van de uitgeverij Bohn Stafleu van Loghum. Distributeur in België: Standaard Uitgeverij Antwerpen.

^

Qlaira: de eerste pil met een natuurlijk oestrogeen in combinatie met het nieuwe progestageen dienogest
Sinds 1 juni 2009 is er een nieuwe anticonceptiepil beschikbaar die lichaamseigen oestrogeen afgeeft: Qlaira. Qlaira bevat een combinatie van estradiolvaleraat en het progestageen dienogest. Na opname door de darm komt estradiol (E2) vrij, hetzelfde hormoon dat het vrouwelijk lichaam zelf ook aanmaakt. Al sinds de jaren tachtig is geprobeerd om estradiol in de anticonceptiepil te verwerken, maar tot op heden is dit niet gelukt in verband met onvoldoende cycluscontrole. Dankzij een dynamisch doseringsschema is het nu toch gelukt om een pil met een natuurlijk oestrogeen én een optimaal bloedingspatroon te ontwikkelen.1

Gedurende 28 dagen wordt elke dag een pil geslikt, waarbij de eerste 26 pillen actieve en de laatste twee placebopillen zijn. Daardoor is de kans dat vrouwen de pil vergeten in te nemen zeer klein (zoals vaak gebeurt na de stopweek bij 21/7 pillen). De onttrekkingsbloeding is korter en lichter, en daarnaast wordt Qlaira zeer goed verdragen. Bloedingspatroon en cycluscontrole zijn vergelijkbaar met die van de standaardpil ethinylestradiol/levonorgestrel. De Pearl Index in een drietal studies varieerde in de praktijk van 0.73 tot 1.01. Bij correct gebruik was de Pearl Index 0.34.2

Naast de indicatie anticonceptie zal naar verwachting Qlaira in de toekomst als eerste anticonceptiepil geregistreerd worden voor de indicatie 'hevige of langdurig menstruatie.'

Referenties
  1. Endrikat J, Parke C, Trummer D, Schmidt W, Duijkers I, Klipping C. Ovulation inhibition with four variations of a four-phasic estradiol valerate/dienogest combined oral contraceptive: results of two prospective, randomized, open-label studies. Contraception 78 (2008) 218–225
  2. Hoy SM, Scott LJ. Estradiol Valerate/Dienogest: In Oral Contraception. Drugs 2009 (69):1635-46

^

Yaz 24+4: de eerste pil zonder stopweek, tevens geregistreerd voor behandeling van acne vulgaris bij vrouwen vanaf 14 jaar en voor de indicatie PMDD 
Veel onderzoek is er na de introductie van de pil bijna 50 jaar geleden gedaan om de samenstelling van de pil te verbeteren en daarmee de kans op bijwerkingen te verminderen. De dosis oestrogenen is geleidelijk verlaagd van 50 naar 20 µg ethinylestradiol (EE) en velerlei progestagenen zijn ontwikkeld met allen hun specifieke eigenschappen en kenmerken. Wat niet veranderde was het innameschema van 21 of 22 dagen pil gevolgd door een stopweek van 6 of 7 dagen. Deze relatief lange stopperiode is tevens het meest zwakke punt bij gebruik van de pil gebleken. Bovendien komen de meeste pilklachten voor in de stopweek: hoofdpijn, pijn in het kleine bekken, opgeblazen gevoelig en gevoelige borsten. 

YAZ 24+4 was het eerste in Nederland verkrijgbare combinatiepreparaat met een verkorte hormoonvrije periode. Het bestaat uit 24 tabletten die elk 20 µg ethinylestradiol (EE) en 3 mg drospirenon (DRSP) bevatten, gevolgd door 4 placebo's. 

Bij een vergelijkend onderzoek van dit 24/4 met een 21/7 regime blijkt het 24/4 regime een betere suppressie te geven van de ovariële activiteit met als gevolg een geringere endogene productie van oestradiol en lagere niveaus van LH en FSH.1 Dat dit ook in de praktijk leidt tot een betere effectiviteit blijkt uit een eerste interim analyse van een prospectieve fase IV studie. Deze studie is gestart in de USA in augustus 2005, is recent uitgebreid naar Europa en omvat meer dan 80.000 vrouwen met een follow-up van 3 tot 5 jaar. Vergeleken worden de 24- en 21-dagen regimes van DRSP/EE en overige 21/7 orale anticonceptiva. Tot maart 2008 waren er in totaal 434 zwangerschappen geregistreerd overeenkomend met een Pearl Index (P.I.) van resp. 0.94 (0.66-1.30), 1.50 (1.06-2.05) en 2.22 (2.00-2.45). Dit betekent een halvering van het aantal ongeplande zwangerschappen met ruim 50% bij gebruik van YAZ 24+4 vergeleken met de overige anticonceptiva.2 De US Food en Drug Administration (FDA) heeft de YAZ 24+4 tevens geregistreerd voor de behandeling van de lichte en matige vormen van acne vulgaris bij vrouwen vanaf 14 jaar, mits zij de menarche hebben gehad en behoefte hebben aan een anticonceptivum3 en voor de indicatie Premenstrual Dysphoric Disorder (PMDD).4  

Referenties
  1. Klipping C, Duijkers I, Trummer D, Marr J. Suppression of ovarian activity with a drospirenone-containing oral contraceptive in a 24/4 regimen. Contraception. 2008;78:16-25. 
  2. Dinger J, Assmann A, Westhoff C. Contraceptive Effectiveness of Oral Contraceptives: The Impact of a 24-Day Regimen. Paper presented at the 57th Annual Clinical Meeting of The American College of Obstetricians and Gynecologists (ACOG), Chicago 2009. Abstract: http://www.acog.org/acm/pdf/oralTue.pdf (Accessed August 2009)
  3. Rich P. Hormonal Contraceptives for Acne Management. Cutis. 2008;81(1 Suppl):13-8.
  4. Pearlstein TB, Bachmann GA, Zacur HA, Yonkers KA. Treatment of premenstrual dysphoric disorder with a new drospirenone-containing oral contraceptive formulation. Contraception 2005;72:414-421.

^

Sayana: nieuwe toedieningsvorm van de prikpil
De Sayana is een nieuwe toedieningsvorm van de prikpil. Het bestaat uit een voorgevulde spuit voor eenmalig gebruik en bevat 104 mg medroxyprogesteronacetaat (MPA) voor subcutane injectie.  Sayana is geindiceerd voor langetermijn anticonceptie bij vrouwen. Elke subcutane injectie voorkomt ovulatie en zorgt gedurende minimaal 13 weken (+/- 1 week) voor anticonceptie. Door de subcutane toedieningsvorm is de totale hoeveelheid van de werkzame stof geringer dan bij de diep intramusculaire toediening van de reeds lang bestaande prikpil Depoprovera, die 150 mg medroxyprogesteronacetaat bevat. Door de subcutane toedieningsvorm is de Sayana gebruiksvriendelijker.

De effectiviteit en de farmacodynamische eigenschappen van Sayana zijn gelijk aan die van de Depoprovera. Men dient er echter wel rekening mee te houden dat het terugkeren van de vruchtbaarheid (ovulatie) tot maximaal een jaar kan duren. Het gebruik van Sayana bij adolescenten (12-18 jaar) is alleen geindiceerd wanneer andere anticonceptiemethoden ongeschikt of onacceptabel worden geacht, vanwege de onbekende langetermijn effecten van botverlies tijdens de kritieke periode voor botgroei.  Een onderzoek naar het effect van Depoprovera bij adolescente vrouwen toonde aan dat het gebruik werd geassocieerd met een significante afname van de botmassa ten opzichte van de uitgangswaarde, maar dat de botmassa herstelde tot de uitgangswaarden binnen 1-3 jaar na het staken van de behandeling. 

Aanvankelijk zijn er net als bij alle progestageen-alleen preparaten onregelmatige bloedingen vooral in de zin van spotting. Na verloop van tijd ontstaat een amenorroe. Na 6 maanden heeft 39% van de vrouwen geen bloeding meer. Na 12 maanden (4 injecties) is dit het geval bij 56,5% van de vrouwen.

^

EllaOne: de nieuwe morningafter pil
Ellaone is een nieuwe morningafter pil die de werkzame stof ulipristalacetaat bevat. Het is verkrijgbaar in de vorm van één eenmalig in te nemen witte tablet (30 mg). Ellaone is een noodanticonceptiemiddel voor vrouwen, dat binnen vijf dagen na onbeschermde geslachtsgemeenschap of falen van de anticonceptie (zoals een scheur in een condoom tijdens seks) moet worden gebruikt. Het middel is uitsluitend op doktersvoorschrift verkrijgbaar. Ellaone kan op elk moment van de menstruatiecyclus worden gebruikt. 

Zwangerschap kan alleen optreden als er ovulatie (het vrijkomen van eicellen) plaatsvindt, gevolgd door bevruchting van de eicel (versmelting met een zaadcel) en innesteling in de baarmoeder. Het geslachtshormoon progesteron stimuleert de productie van de eiwitten die een rol spelen bij bepaling van het moment dat de eisprong plaatsvindt en de voorbereiding van het baarmoederslijmvlies op innesteling van de bevruchte eicel. De werkzame stof in Ellaone, ulipristalacetaat, werkt als een modulator van de progesteronreceptor. Dit wil zeggen dat de stof hecht aan de receptoren waaraan normaal gesproken progesteron bindt, waardoor het hormoon zijn werking niet kan uitoefenen. Door inwerking op de progesteronreceptoren voorkomt Ellaone zwangerschappen: het verstoort de ovulatie en kan ook veranderingen in het baarmoederslijmvlies tot gevolg hebben. 

De werking van Ellaone werd eerst in proefmodellen getest voordat deze bij mensen werd onderzocht. In één hoofdonderzoek werd Ellaone aan 1 533 vrouwen (van gemiddeld 24 jaar) gegeven die tussen twee en vijf dagen na onbeschermde gemeenschap of falen van de anticonceptie om noodanticonceptie vroegen. De voornaamste graadmeter voor de werkzaamheid was het aantal vrouwen dat niet zwanger werd. Dit werd dan vergeleken met het aantal vrouwen dat volgens berekeningen op grond van gepubliceerde cijfers zwanger zou zijn geworden als geen enkel anticonceptiemiddel was gebruikt. Van de vrouwen die aan het hoofdonderzoek deelnamen raakte 2,1% (26 van de 1 241) zwanger. Dit is minder dan het percentage vrouwen dat zwanger zou zijn geworden (5,5%) als de vrouwen geen enkel anticonceptiemiddel was gebruikt.

In een vervolgonderzoek werd Ellaone  vergeleken met de huidige morningafter pil (Norlevo). Dit onderzoek werd uitgevoerd bij vrouwen die het geneesmiddel binnen twee dagen na onbeschermde geslachtsgemeenschap of falen van de anticonceptie gebruikten. Er waren geen verschillen in acceptatie, effectiviteit en bijwerkingen van beide methoden.

Het belangrijkste voordeel van de Ellaone is de effectiviteit na 4 en 5 dagen na de onbeschermde seks. Na 4 dagen is de kans op zwangerschap 2,0% en na 5 dagen 1,3% (5,5% kans op zwangerschap zonder Ellaone).

Overigens blijft het inbrengen van een koperspiraaltje de meest effectieve vorm van morningafter anticonceptie. Mits ingebracht binnen 5 dagen na de onbeschermde geslachtsgemeenschap is de kans om zwanger te worden minder dan 0,5%. Bijkomend voordeel is dat het koperspiraaltje in de baarmoeder kan blijven als langdurig anticonceptiemiddel voor tenminste 5 jaar.

^

Adiana: nieuwe poliklinische sterilisatiemethode voor de vrouw nu ook in Nederland
Bij deze nieuwe sterilisatiemethode wordt gebruik gemaakt van de hysteroscoop, een kijkbuis die, onder plaatselijke verdoving, via de vagina in de baarmoeder wordt gebracht. Vervolgens wordt een zeer lage dosis radiofrequentie energie aan een klein deel van beide eileiders toegediend om een dun laagje cellen te verwijderen. Op die plek wordt vervolgens een kleine, zachte matrix ingebracht, niet groter dan een rijstkorrel. Daarmee is de behandeling zelf afgelopen. In de drie maanden die volgen, groeien lichaamscellen rond de matrices, waardoor de eileiders hermetisch worden afgesloten. Gedurende deze periode zullen er voorbehoedsmiddelen moeten worden gebruikt om zwangerschap te voorkomen. Na drie maanden wordt door middel van een speciale röntgentest gecontroleerd of de eileiders volledig geblokkeerd zijn. De ingreep vindt poliklinisch plaats. 

De behandeling is voor vrouwen nauwelijks belastend. 90% van de vrouwen kon een dag na de ingreep haar normale werkzaamheden hervatten. Na twee dagen betrof dit 98% van de vrouwen. De nieuwe sterilisatiemethode Adiana is ontwikkeld in de Verenigde Staten en wordt inmiddels in diverse ziekenhuizen in Nederland o.a. in het Maxima Medisch Centrum in Veldhoven aangeboden. Een animatie van de methode is te vinden op www.adiana.com 

De methode is zeer betrouwbaar. Bij een eerste klinische studie wordt een zwangerschapscijfer, berekend volgens de life-table methode, gevonden van 1,08% na 1 jaar en van 1,82% na 2 jaar.

Bij de vergelijkbare eveneens hysteroscopisch en poliklinisch uitgevoerde Essure methode werd in de inmiddels ruim 200 publicaties na een succesvol uitgevoerde ingreep (bewijs van dubbelzijdige afsluiting na 3 maanden) geen enkele zwangerschap gemeld.

^

home